Hơn 40 năm, một căn lều gỗ, một cây bút lửa và một tình yêu kỳ lạ với người đã khuất. Dzũ Kha – người nghệ sĩ tài hoa đã dành trọn cuộc đời để ‘giữ lửa’ cho thơ Hàn Mặc Tử. Nghệ thuật bút lửa của ông có gì đặc biệt mà khiến hàng triệu du khách khi đến Quy Nhơn đều phải ghé thăm? Bài viết này sẽ hé lộ câu chuyện về ‘người tình tri kỷ’ của Hàn Mặc Tử.
Mục Lục:
Nghệ Sĩ Bút Lửa Dzũ Kha – “Từ Điển Sống” Về Hàn Mặc Tử
Khi mặt trời vừa ló rạng trên vùng biển Ghềnh Ráng Quy Nhơn, một người đàn ông gầy gò, mái tóc bồng bềnh lại bắt đầu một ngày mới bên căn lều gỗ nhỏ xinh. Ông thắp nén nhang lên mộ thi sĩ Hàn Mặc Tử, rồi ngồi xuống bên ngọn đèn dầu, cầm trên tay cây bút kỳ lạ – một cây bút có thể “vẽ” bằng lửa. Đó là Dzũ Kha, người đàn ông đã dành hơn 40 năm cuộc đời để giữ lửa thơ Hàn Mặc Tử bằng nghệ thuật bút lửa độc đáo có 1-0-2 tại Việt Nam.
Nghệ thuật bút lửa Dzũ Kha không chỉ đơn thuần là kỹ thuật khắc chữ trên gỗ, mà là cả một hành trình tâm hồn – nơi lửa từ trái tim người nghệ sĩ hoà quyện với lửa từ những vần thơ bất hủ. Dzũ Kha là người Việt Nam đầu tiên dám thử thách bản thân với nghệ thuật viết bút lửa trên giấy – một kỹ năng đòi hỏi sự kiên nhẫn tuyệt đối và tình yêu vô bờ bến với thơ Hàn.
Chuyến viếng thăm căn lều thơ tại Ghềnh Ráng không chỉ là dịp chiêm ngưỡng nghệ thuật bút lửa tinh xảo, mà còn là cơ hội để lắng nghe câu chuyện cảm động về tình yêu thơ ca và sự cống hiến của một con người phi thường. Hãy cùng khám phá thế giới kỳ diệu của nghệ thuật bút lửa Dzũ Kha – nơi mỗi nét chữ đều rực cháy bởi tâm hồn của người nghệ sĩ và sức sống của thơ Hàn Mặc Tử.
Cuộc Đời Thi Sĩ Hàn Mạc Tử: Thiên Tài Đoản Mệnh Và Nỗi Đau Thi Ca
Dzũ Kha Là Ai? Hành Trình 40 Năm Gắn Bó Với Thơ Hàn
Tiểu Sử Nghệ Sĩ Bút Lửa Dzũ Kha
Trương Vũ Kha – nghệ danh Dzũ Kha (từ “Dzũ” là phiên âm “Vũ” theo giọng địa phương Bình Định) sinh năm 1960 tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, trong một gia đình có nhiều khó khăn. Cha ông từng bị Mỹ – ngụy bắt tù đày từ 1962 đến 1968, sau khi ra tù ông bị bệnh nặng và qua đời sớm. Người mẹ một mình nuôi hai anh em Dzũ Kha khôn lớn giữa bao gian khó.
Dù hoàn cảnh khó khăn, Dzũ Kha vẫn kiên trì theo đuổi đam mê hội họa và may mắn trúng tuyển vào Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi tốt nghiệp, nhiều nơi mời anh làm việc với mức lương hấp dẫn tại thành phố, nhưng Dzũ Kha đã quyết định từ chối tất cả để trở về Quy Nhơn – nơi mà thi sĩ Hàn Mặc Tử đã sống những năm tháng cuối đời.
Người ta gọi Dzũ Kha bằng nhiều cái tên đầy chất thơ: “Ẩn sĩ xứ Ghềnh”, “Rô Bin Sơn Ghềnh Ráng”, hay “Người điên Ghềnh Ráng”. Nhưng có lẽ cái tên phù hợp nhất chính là “Từ điển sống về Hàn Mặc Tử” – bởi không ai thuộc lòng và hiểu thấu thơ Hàn như Dzũ Kha. Ông có thể đọc xuôi, đọc ngược hàng trăm bài thơ Hàn Mặc Tử, kể tường tận về từng mối tình, từng giai đoạn sáng tác của thi sĩ tài hoa bạc mệnh ấy.
Lý Do Dzũ Kha Dành Trọn Đời Cho Thơ Hàn Mặc Tử
Năm 1983, khi Dzũ Kha mới về Quy Nhơn, ông mở phòng tranh nghệ thuật tại Quy Hòa – nơi Hàn Mặc Tử đã điều trị bệnh phong và qua đời. Trong lần đầu tiên đến thăm mộ thi sĩ tại Ghềnh Ráng, Dzũ Kha đã bật khóc nức nở trước cảnh ngôi mộ hoang phế, cỏ dại mọc um tùm, không một bóng người thân đến thăm viếng.
Từ đó, Dzũ Kha quyết định dựng một căn lều gỗ nhỏ cách mộ Hàn Mặc Tử chưa đầy 100m, tự nguyện làm người canh giữ phần mộ và giữ lửa thơ Hàn. Mỗi ngày, dù nắng hay mưa, đúng 5 giờ sáng Dzũ Kha lại lên đồi, thắp hương cho thi sĩ, quét dọn mộ phần, rồi ngồi bên ngọn đèn dầu khắc thơ Hàn bằng bút lửa.
Trong bài thơ tự sự do mình sáng tác, Dzũ Kha đã bày tỏ lòng mình một cách chân thành:
“Bạn lên phố thị xênh xang
Riêng ta ở lại đa mang xứ Ghềnh
Phồn hoa náo nhiệt lãng quên
Họa thi bút lửa sưởi bên mộ Hàn
Đông về thu lại xuân sang
Cùng ai với ánh trăng vàng biển khơi
Thỏa lòng đổi trót cuộc chơi
Chỉ mong tìm lấy một đời thường thôi”
Hơn 40 năm qua, Dzũ Kha không chỉ là người giữ mộ mà còn là người tổ chức sinh nhật và lễ giỗ cho Hàn Mặc Tử mỗi năm. Ngày 22/9 (sinh nhật Hàn) và ngày giỗ, căn lều nhỏ của Dzũ Kha trở thành nơi hội tụ của những người yêu thơ Hàn từ khắp nơi về tưởng nhớ thi sĩ tài hoa.
Công Trình Sưu Tầm Tư Liệu Về Hàn Mặc Tử
Để hiểu sâu về Hàn Mặc Tử, Dzũ Kha đã dành hàng chục năm trời lặn lội khắp các tỉnh thành để tìm kiếm nhân chứng sống, gặp gỡ những người từng quen biết, yêu thương thi sĩ. Ông đi gặp anh ruột của Hàn Mặc Tử là ông Nguyễn Bá Tín để tìm hiểu về tuổi thơ của thi sĩ. Ông tìm đến Phan Thiết để gặp nữ sĩ Mộng Cầm – người tình đầu của Hàn Mặc Tử. Ông đến Thành phố Hồ Chí Minh để gặp nhà thơ Mai Đình – người đã viết “Đôi hồn” họa thơ Hàn Mặc Tử.
Dzũ Kha kể lại: “Lần đầu tiên gặp nữ sĩ Mộng Cầm rất khó khăn vì bà không muốn nhắc lại quá khứ. Nhưng sau nhiều lần đi lại, bà cảm nhận được tấm lòng chân thành của tôi nên đã chia sẻ nhiều kỷ niệm quý giá về thời gian bà yêu Hàn Mặc Tử.”
Công trình sưu tầm của Dzũ Kha đã được kết tinh thành cuốn sách “Hành trình đến với Hàn Mặc Tử” – một tác phẩm độc đáo gồm thơ Hàn, giai thoại về cuộc đời thi sĩ, và những câu chuyện tình yêu lãng mạn với 5 người phụ nữ: Kim Cúc, Mộng Cầm, Mai Đình, Ngọc Sương và Thương Thương. Cuốn sách đã được tái bản đến lần thứ 15, trở thành tài liệu tham khảo quý giá cho những ai muốn tìm hiểu về Hàn Mặc Tử.
Trong căn lều nhỏ của mình, Dzũ Kha đã trang trọng đặt bàn thờ cho Hàn Mặc Tử ở giữa, hai bên là ảnh của nữ sĩ Mộng Cầm và nhà thơ Mai Đình – hai người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất đến đời thơ của Hàn Mặc Tử. Mỗi ngày, ông đốt nhang, lau chùi bàn thờ như chăm sóc cho người thân trong gia đình.
Nhà thơ Đặng Vương Hưng đã nhận xét: “Dzũ Kha là người thuộc nhiều thơ Hàn Mặc Tử nhất Việt Nam, và có lẽ thế, anh cũng là người thấu hiểu niềm vui, nỗi buồn, đồng cảm với tâm hồn của người thi sĩ tài hoa mà bạc mệnh ấy hơn ai hết. Trời đã sinh ra Hàn Mặc Tử cho Dzũ Kha yêu thương và trân trọng. Nhưng cũng có thể nói: Trời đã sinh ra Dzũ Kha là để tôn vinh Hàn Mặc Tử.”
Nghệ Thuật Bút Lửa Dzũ Kha: Vẽ Thơ Bằng Lửa Trên Gỗ Và Giấy
Bút Lửa Là Gì? Nguồn Gốc Và Đặc Điểm
Nghệ thuật bút lửa, hay còn gọi là pyrography (từ tiếng Hy Lạp “pyro” nghĩa là lửa và “graphy” nghĩa là viết), là kỹ thuật sử dụng nhiệt độ cao để tạo ra các hình ảnh, chữ viết trên bề mặt gỗ, da, giấy hoặc các vật liệu khác. Nghệ thuật này có nguồn gốc từ thời cổ đại, khi con người dùng các thanh kim loại nung nóng trên lửa để trang trí đồ gỗ và da.
Tại Việt Nam, nghệ thuật bút lửa được phát triển chủ yếu ở Đà Lạt và Sài Gòn từ những năm 1970, nhưng chỉ giới hạn ở việc khắc tranh và chữ trên gỗ. Các nghệ nhân thường tạo ra những bức tranh phong cảnh, chữ thư pháp để bán cho du khách làm quà lưu niệm.
Dzũ Kha đã đưa nghệ thuật bút lửa lên một tầm cao mới khi trở thành người Việt Nam đầu tiên thành công trong việc viết bút lửa trên giấy – một kỹ năng cực kỳ khó khăn vì giấy rất dễ cháy khi tiếp xúc với nhiệt độ cao. Từ năm 1983, ông đã miệt mài nghiên cứu và thực hành để làm chủ kỹ thuật này, biến nó thành phương tiện độc đáo để lưu giữ và truyền bá thơ Hàn Mặc Tử.
Điểm đặc biệt của nghệ thuật bút lửa là tính vĩnh cửu – những nét khắc bằng lửa không phai màu theo thời gian, không bị ảnh hưởng bởi độ ẩm hay côn trùng như mực thường. Mỗi tác phẩm bút lửa mang trong mình vẻ đẹp mộc mạc, chân phương, với màu nâu đen tự nhiên của gỗ bị cháy, tạo nên chiều sâu và sự ấm áp khó có thể bắt chước bằng bất kỳ công cụ vẽ nào khác.
Cấu Tạo Cây Bút Lửa Của Dzũ Kha
Cây bút lửa của Dzũ Kha là một phát minh độc đáo, được chế tạo thủ công với sự tỉ mỉ và khéo léo. Khác với các dụng cụ bút lửa hiện đại có bán trên thị trường, cây bút của Dzũ Kha mang đậm tính thủ công và gần gũi với thiên nhiên.
Thân bút được làm từ một đoạn tre già, khô ráo, có đường kính khoảng 2-3cm. Dzũ Kha chọn tre vì nó nhẹ, cầm thoải mái trong tay và không dẫn điện, đảm bảo an toàn khi sử dụng. Ông thường chọn những đoạn tre có màu vàng óng, không sâu mọt, bề mặt nhẵn mịn để cầm nắm dễ dàng.
Ngòi bút là phần quan trọng nhất, được làm từ dây lò xo kim loại xoắn chặt. Dzũ Kha đã thử nghiệm với nhiều loại kim loại khác nhau trước khi tìm ra loại dây lò xo phù hợp nhất – vừa bền, vừa dẫn nhiệt tốt, lại không quá nóng khiến khó kiểm soát. Đầu ngòi bút được mài nhọn và uốn cong nhẹ để dễ dàng tạo ra các nét chữ mảnh hoặc đậm tùy ý.
Nguồn điện là một ắc quy nhỏ 5V, được nối với ngòi bút qua dây dẫn. Dzũ Kha đã thiết kế một công tắc ngắt/mở đơn giản để có thể điều chỉnh nhiệt độ ngòi bút trong quá trình làm việc. Khi bật công tắc, dòng điện chạy qua dây lò xo làm nóng ngòi bút đến nhiệt độ khoảng 300-400 độ C – đủ để đốt cháy bề mặt gỗ hoặc giấy nhưng không quá nóng khiến khó kiểm soát.
Toàn bộ cây bút lửa nặng chưa đầy 200g, rất gọn nhẹ và tiện lợi. Dzũ Kha có thể mang theo bất cứ nơi đâu để sáng tạo. Đơn giản nhưng hiệu quả – đó chính là triết lý của Dzũ Kha trong việc chế tạo công cụ nghề nghiệp của mình.
Quy Trình Tạo Tác Phẩm Bút Lửa Thơ Hàn
Để tạo ra một tác phẩm bút lửa hoàn hảo, Dzũ Kha phải trải qua một quy trình tỉ mỉ và đòi hỏi sự tập trung cao độ. Mỗi tác phẩm đều mang dấu ấn riêng của người nghệ nhân và không thể sao chép hoàn toàn giống nhau.
Bước 1: Lựa Chọn Chất Liệu
Đối với gỗ, Dzũ Kha ưu tiên sử dụng gỗ thông có màu vàng nhạt, vân gỗ đều và mịn. Gỗ thông không chỉ dễ khắc mà còn tạo ra màu sắc tương phản đẹp mắt giữa phần bị cháy (màu nâu đen) và phần còn nguyên (màu vàng). Ông thường chọn những tấm gỗ dày khoảng 0.5-1cm, đã được phơi khô hoàn toàn để tránh bị cong vênh sau này.
Ngoài gỗ thông, Dzũ Kha cũng sử dụng gỗ mít cho các tác phẩm cần độ bền cao hơn. Gỗ mít có màu vàng cam, vân gỗ đẹp và ít bị mọt so với gỗ thông. Tuy nhiên, gỗ mít khó khắc hơn vì độ cứng cao, đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và kỹ năng.
Đối với giấy, đây là thử thách lớn nhất. Dzũ Kha đã thử nghiệm hàng trăm loại giấy khác nhau trước khi tìm ra loại giấy mỏng đặc biệt – vừa đủ bền để không cháy rụi khi gặp lửa, vừa mịn màng để tạo ra nét chữ đẹp. Ông không tiết lộ cụ thể loại giấy này vì đây là “bí quyết” riêng sau nhiều năm nghiên cứu.
Đối với hồ lô, Dzũ Kha cũng thường khắc thơ Hàn trên các trái hồ lô khô đã qua xử lý. Hồ lô có bề mặt cong, màu vàng cam tự nhiên rất đẹp, nhưng việc khắc trên bề mặt cong đòi hỏi kỹ năng cao hơn nhiều so với khắc trên mặt phẳng.
Bước 2: Phác Thảo Bố Cục
Trước khi bắt đầu khắc, Dzũ Kha phải chọn lựa câu thơ Hàn Mặc Tử phù hợp với kích thước và hình dạng của chất liệu. Ông thường chọn những câu thơ ngắn gọn nhưng sâu sắc như “Mùa xuân chín”, “Đây thôn Vĩ Dạ”, “Cả vũ trụ như không có / Một vẻ yêu là một vẻ tân”, hay “Là sợi đường tơ dịu quá trăng / Là bao nhiêu ngọc cũng chưa bằng”.
Sau khi chọn được câu thơ, Dzũ Kha dùng bút chì nhẹ nhàng phác thảo vị trí chữ trên chất liệu. Ông phải cân nhắc kỹ về bố cục: chữ to hay nhỏ, nên để thẳng hay nghiêng, có thêm hoa văn trang trí hay để đơn giản. Với những tác phẩm lớn hơn, ông còn thêm hình ảnh minh họa như hoa mai, cành thông, hay bóng dáng người thơ ấy.
Bước 3: Khắc/Viết Bút Lửa
Đây là bước quan trọng nhất và đòi hỏi kỹ năng cao nhất. Dzũ Kha ngồi bên ngọn đèn dầu (để có ánh sáng đều và ấm), cầm cây bút lửa với tư thế chuẩn như cầm bút thường. Ông bật công tắc, chờ ngòi bút nóng đến nhiệt độ phù hợp, rồi bắt đầu khắc từng nét chữ một cách tỉ mỉ.
Dzũ Kha phải thường xuyên điều chỉnh ba yếu tố: lực ấn (nét chữ đậm cần ấn mạnh hơn, nét mảnh ấn nhẹ hơn), tốc độ (di chuyển nhanh tạo nét nhạt, di chuyển chậm tạo nét đậm), và nhiệt độ (tăng giảm nhiệt độ bằng cách bật tắt công tắc ngắn).
Với gỗ, Dzũ Kha có thể khắc tương đối nhanh vì gỗ bền và ít nguy cơ cháy hỏng. Nhưng với giấy, mỗi nét chữ phải được thực hiện cực kỳ cẩn thận. Ông ví von: “Giấy gặp lửa dễ cháy nên khi viết, mình phải có cách, phải chăm chút thì giấy vẫn chịu cho mình phóng lửa. Những người chưa đến độ chín của đam mê thơ Hàn thì giấy gặp lửa sẽ cháy ngay thôi.”
Trong quá trình khắc, Dzũ Kha thường ngâm nga những câu thơ Hàn Mặc Tử, như thể đang đối thoại với thi sĩ qua từng nét bút. Tiếng xèo xèo của gỗ hay giấy bị đốt cháy, làn khói mỏng bay lên, mùi gỗ cháy thoang thoảng – tất cả tạo nên một không gian đầy chất nghệ thuật và tâm linh.
Bước 4: Hoàn Thiện
Sau khi hoàn thành việc khắc chữ, Dzũ Kha dùng giẻ mềm lau nhẹ bề mặt để loại bỏ bụi than và tạp chất. Với tác phẩm trên gỗ, ông có thể phủ một lớp vecni mỏng để bảo vệ và tăng độ sáng bóng. Với tác phẩm trên giấy, ông cẩn thận đóng khung kính để bảo quản lâu dài.
Mỗi tác phẩm của Dzũ Kha đều được ký tên và ghi rõ năm thực hiện ở góc dưới, kèm theo con dấu “Bút lửa Dzũ Kha” độc quyền. Đây là dấu hiệu nhận biết tác phẩm chính hãng của nghệ nhân.
Độ Khó Của Nghệ Thuật Bút Lửa
Nhiều người nghĩ rằng nghệ thuật bút lửa đơn giản chỉ là cầm bút nóng và khắc lên gỗ. Nhưng thực tế, đây là một môn nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và đam mê lớn lao.
Viết trên gỗ đã là một thử thách không nhỏ. Nghệ nhân phải kiểm soát chính xác nhiệt độ và lực ấn để tạo ra độ sâu đều đặn cho từng nét chữ. Nếu ngòi bút quá nóng hoặc ấn quá mạnh, gỗ sẽ bị cháy sâu, tạo ra lỗ hổng không đẹp. Nếu quá nguội hoặc ấn quá nhẹ, nét chữ sẽ nhạt nhòa, không rõ ràng. Hơn nữa, gỗ có vân tự nhiên nên ngòi bút có thể bị trượt theo vân, khiến nét chữ không thẳng như ý muốn.
Viết trên giấy là thử thách cực độ mà chỉ có Dzũ Kha ở Việt Nam làm được một cách thành thạo. Giấy rất dễ cháy rụi khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, vì vậy nghệ nhân phải có kỹ năng điều chỉnh nhiệt độ và tốc độ cực kỳ chính xác. Một sai sót nhỏ có thể khiến cả tờ giấy bị cháy thủng, hỏng hoàn toàn công sức.
Dzũ Kha chia sẻ: “Từ lúc bắt đầu viết bút lửa trên giấy cho đến khi viết được một bài thơ ngắn đầu tiên bán cho khách đến thăm mộ Hàn Mặc Tử, tôi phải tốn mất gần một năm trời. Không biết bao nhiêu tờ giấy đã cháy rụi trong tay tôi, không biết bao nhiêu lần tôi muốn bỏ cuộc. Nhưng tình yêu thơ Hàn đã thúc đẩy tôi kiên trì đến cùng.”
Viết trên hồ lô cũng không kém phần khó khăn. Bề mặt hồ lô cong, không bằng phẳng như gỗ hay giấy, nên nghệ nhân phải điều chỉnh góc cầm bút liên tục. Hồ lô khô cũng dễ nứt vỡ nếu không xử lý kỹ trước khi khắc.
Nhưng có lẽ thử thách lớn nhất không phải là kỹ thuật, mà là tâm hồn. Để viết thơ Hàn bằng bút lửa, nghệ nhân phải thực sự hiểu và cảm nhận sâu sắc ý nghĩa của từng câu thơ. Dzũ Kha nói: “Khi khắc thơ Hàn, tôi phải đặt mình vào tâm trạng của Hàn lúc viết bài thơ đó. Nếu là bài thơ buồn, tôi phải buồn theo. Nếu là bài thơ vui, tôi phải vui theo. Chỉ như vậy, ngọn lửa mới truyền được cảm xúc vào tác phẩm.”
Các Tác Phẩm Tiêu Biểu Của Dzũ Kha
Trong hơn 40 năm cầm cây bút lửa, Dzũ Kha đã tạo ra hàng nghìn tác phẩm khắc thơ Hàn Mặc Tử trên gỗ, giấy và hồ lô. Mỗi tác phẩm đều mang một ý nghĩa riêng, gửi gắm tình cảm sâu sắc của nghệ nhân đối với thi sĩ tài hoa.
Tác phẩm thơ Hàn Mặc Tử là nhóm tác phẩm chủ đạo và quan trọng nhất trong sự nghiệp của Dzũ Kha. Ông đã khắc gần như tất cả các bài thơ của Hàn Mặc Tử, từ những bài nổi tiếng như “Mùa xuân chín”, “Đây thôn Vĩ Dạ”, “Tối tân hôn”, đến những bài ít người biết đến hơn. Mỗi bài thơ được khắc với phong cách thư pháp độc đáo, kết hợp giữa chữ Quốc ngữ và nét vẽ truyền thống Việt Nam.
Ngoài thơ, Dzũ Kha còn dùng bút lửa vẽ các bức tranh về Ghềnh Ráng, mộ Hàn Mặc Tử, biển Quy Nhơn, và các danh lam thắng cảnh của Bình Định như Tháp Chăm, Kỳ Co, Eo Gió. Những bức tranh này không chỉ đẹp về mặt thẩm mỹ mà còn là tư liệu quý giá ghi lại vẻ đẹp của quê hương Bình Định qua góc nhìn nghệ thuật.
Dzũ Kha cũng khắc nhiều câu thành ngữ, châm ngôn bằng chữ Hán như “Mã đáo thành công” (ngựa đến thành công), “Nhất lộ bình an” (một đường bình an), “Tâm tịnh tự nhiên lương” (lòng thanh thản tự nhiên mát). Những tác phẩm này thường được du khách mua làm quà tặng người thân, bạn bè với ý nghĩa cầu chúc may mắn, bình an.
Dzũ Kha cũng tạo ra nhiều tác phẩm khắc những câu thơ về tình cha con, mẹ con, tình anh em, như những câu ca ngợi công ơn sinh thành dưỡng dục. Những tác phẩm này rất được ưa chuộng vào dịp Tết hoặc ngày Vu Lan.
Hồ lô khắc thơ là sản phẩm độc đáo và được du khách yêu thích. Dzũ Kha chọn những trái hồ lô nhỏ, hình dáng đẹp, xử lý khô ráo rồi khắc thơ Hàn lên bề mặt. Hồ lô trong văn hóa phương Đông vốn có ý nghĩa may mắn, phúc lộc, nên việc kết hợp với thơ Hàn Mặc Tử tạo nên món quà vừa đẹp vừa ý nghĩa.
Mỗi tác phẩm của Dzũ Kha đều mang trong mình “lửa” – không chỉ là lửa vật lý từ cây bút, mà còn là lửa nhiệt tình, lửa đam mê, lửa yêu thương thơ Hàn Mặc Tử. Nhà văn Đặng Vương Hưng từng nhận xét: “Mỗi câu thơ, mỗi bài thơ của Hàn Mặc Tử được Dzũ Kha vẽ ra trên giấy hay gỗ, đều như có lửa từ trái tim đầy khát vọng về cuộc sống, tình yêu và hạnh phúc con người.”
Khám Phá “Lều Thơ Hàn Mặc Tử” – Vườn Thơ Bút Lửa Dzũ Kha
Không Gian Lều Thơ Độc Đáo
Cách mộ Hàn Mặc Tử chưa đầy 100 mét, trên một sườn đồi thoai thoải nhìn ra biển Ghềnh Ráng, có một căn lều gỗ nhỏ xinh với bảng hiệu đơn giản nhưng ấn tượng: “Lưu Bút Thơ Lửa Hàn Mặc Tử”. Đây chính là “ngôi nhà thơ” mà Dzũ Kha đã tự tay dựng lên từ năm 1983 và là nơi ông dành phần lớn cuộc đời để giữ lửa thơ Hàn.
Căn lều có diện tích khiêm tốn khoảng 15m², được làm hoàn toàn bằng gỗ thông và tre. Mái lều lợp bằng lá tranh hoặc tôn giản dị, tường gỗ đã ngả màu nâu sẫm theo năm tháng. Dù giản dị nhưng căn lều toát lên vẻ đẹp mộc mạc, thân thương, hòa quyện với thiên nhiên xung quanh.
Bước vào bên trong, du khách sẽ ngay lập tức bị choáng ngợp bởi không gian đậm chất nghệ thuật và thơ ca. Tường lều được treo kín những phiến gỗ thông khắc thơ Hàn Mặc Tử – từ những tác phẩm nhỏ chỉ vài chữ đến những bức lớn cả mét vuông. Mỗi phiến gỗ đều được đóng khung cẩn thận, sắp xếp ngay ngắn, tạo thành một “bảo tàng thơ Hàn” thu nhỏ.
Ở trung tâm căn lều, Dzũ Kha đặt một bàn thờ nhỏ trang trọng dành cho Hàn Mặc Tử. Bàn thờ được phủ khăn đỏ, giữa bàn là bức ảnh đen trắng của thi sĩ – gương mặt thanh tú, đôi mắt sâu thẳm như chứa đựng bao nỗi niềm. Phía trên ảnh Hàn Mặc Tử là lư hương luôn thắp sáng suốt ngày, khói nhang nghi ngút tạo không gian trang nghiêm. Hai bên bức ảnh Hàn là ảnh của nữ sĩ Mộng Cầm (bên phải) và nhà thơ Mai Đình (bên trái) – hai người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất đến đời thơ của Hàn Mặc Tử.
Bên cạnh bàn thờ là góc làm việc của Dzũ Kha – một chiếc bàn gỗ nhỏ với đủ thứ dụng cụ: cây bút lửa, ắc quy, các tấm gỗ thông chưa khắc, giấy trắng, bút chì phác thảo, và một ngọn đèn dầu cũ kỹ. Trên bàn còn xếp những cuốn sách về Hàn Mặc Tử, tập thơ Hàn, và nhiều tư liệu quý giá mà Dzũ Kha đã sưu tầm qua nhiều năm.
Không gian lều thơ tuy chật hẹp nhưng lại tràn ngập ánh sáng tự nhiên từ những ô cửa sổ gỗ nhỏ, hướng ra biển. Từ trong lều, du khách có thể ngắm nhìn khung cảnh thơ mộng của Ghềnh Ráng – những tảng đá lớn nằm lơ lửng giữa biển, sóng vỗ rì rào, cây thông xanh mướt đung đưa trong gió. Đây chính là cảnh sắc đã truyền cảm hứng cho Hàn Mặc Tử viết nên những bài thơ bất hủ, và giờ đây cũng là nguồn cảm hứng nuôi dưỡng tâm hồn Dzũ Kha mỗi ngày.
Ghềnh Ráng Tiên Sa Bức Tranh Tuyệt Đẹp Thành Phố Biển Quy Nhơn
Hoạt Động Tại Lều Thơ
Mỗi ngày, dù nắng hay mưa, Dzũ Kha đều có mặt tại lều thơ từ 5 giờ sáng. Đây là thời điểm bình minh lên trên biển Ghềnh Ráng đẹp nhất, khi ánh nắng vàng ươm chiếu rọi lên những tảng đá, tạo nên khung cảnh huyền ảo như trong tranh. Dzũ Kha thường bắt đầu ngày mới bằng việc thắp hương lên mộ Hàn Mặc Tử, quét dọn xung quanh khu mộ, rồi ngồi xuống bên ngọn đèn dầu để bắt đầu công việc khắc thơ.
Khi có du khách ghé thăm, Dzũ Kha luôn nhiệt tình đón tiếp và kể chuyện về Hàn Mặc Tử. Ông có thể nói chuyện hàng giờ liền về cuộc đời, sự nghiệp thơ ca, những mối tình của thi sĩ mà không hề cảm thấy mệt mỏi. Giọng nói của Dzũ Kha trầm ấm, đầy cảm xúc, khiến người nghe như được đưa về quá khứ, sống lại những khoảnh khắc lịch sử.
Đặc biệt, Dzũ Kha là “bách khoa toàn thư sống” về Hàn Mặc Tử. Ông thuộc lòng tất cả các bài thơ của Hàn, biết rõ năm tháng sáng tác từng bài, hoàn cảnh ra đời của từng tác phẩm. Ông có thể kể chi tiết về 5 người tình của Hàn: Kim Cúc, Mộng Cầm, Mai Đình, Ngọc Sương và Thương Thương – ai là ai, Hàn yêu họ như thế nào, họ đã ảnh hưởng đến thơ Hàn ra sao.
Một trong những trải nghiệm đặc biệt nhất tại lều thơ là được nghe Dzũ Kha đọc và ngâm thơ Hàn. Giọng đọc của ông đầy chất thơ, lúc trầm bổng, lúc nhẹ nhàng, lúc buồn man mác, lúc vui tươi theo tâm trạng của từng bài thơ. Nhiều du khách chia sẻ rằng họ đã rơi nước mắt khi nghe Dzũ Kha đọc bài “Đây thôn Vĩ Dạ” hay “Hãy đón hồn tôi” – những bài thơ buồn bã về cuộc đời cô đơn, bệnh tật của Hàn Mặc Tử.
Dzũ Kha rất sẵn lòng cho du khách xem trực tiếp quy trình khắc thơ bằng bút lửa. Ông sẽ giải thích chi tiết về cấu tạo cây bút, cách điều chỉnh nhiệt độ, kỹ thuật khắc từng nét chữ. Du khách có thể chứng kiến tận mắt bàn tay khéo léo của nghệ nhân biến những tấm gỗ thông trơn láng thành những bức tranh thơ tuyệt đẹp.
Tiếng xèo xèo của gỗ bị đốt cháy, làn khói mỏng bay lên, mùi gỗ cháy thoang thoảng – tất cả tạo nên một không gian đầy ma lực khiến du khách không thể rời mắt. Nhiều người đã đứng xem Dzũ Kha khắc cả tiếng đồng hồ mà không hề cảm thấy nhàm chán.
Du khách có thể đặt Dzũ Kha khắc câu thơ Hàn Mặc Tử yêu thích hoặc những lời nhắn cá nhân trên gỗ, giấy hoặc hồ lô. Dzũ Kha sẽ tư vấn về câu thơ phù hợp, kích thước, kiểu chữ, và sau đó trực tiếp khắc trước mặt khách. Thời gian khắc tùy thuộc vào độ phức tạp của tác phẩm, từ 30 phút đến vài giờ.
Nhiều cặp đôi đã đặt Dzũ Kha khắc tên và ngày cưới của họ kèm theo câu thơ tình của Hàn Mặc Tử làm quà kỷ niệm. Nhiều người con xa nhà đã đặt khắc những câu thơ hiếu nghĩa để tặng cha mẹ. Những tác phẩm này không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc.
Tại lều thơ, du khách có thể mua các tác phẩm bút lửa đã được khắc sẵn với nhiều mức giá khác nhau. Ngoài ra, Dzũ Kha còn bán cuốn sách “Hành trình đến với Hàn Mặc Tử” do chính ông sưu tầm và biên soạn, cùng các đĩa CD thu âm thơ Hàn Mặc Tử. Tất cả doanh thu từ việc bán tác phẩm đều được Dzũ Kha dùng để trang trải cuộc sống và tiếp tục công việc giữ lửa thơ Hàn.
Mỗi năm vào ngày 22/9 (sinh nhật Hàn Mặc Tử) và ngày giỗ, Dzũ Kha tổ chức lễ tưởng niệm thi sĩ tại lều thơ. Đây là dịp để những người yêu thơ Hàn từ khắp nơi về tụ họp, cùng nhau đọc thơ, hát thơ, chia sẻ cảm xúc về Hàn Mặc Tử. Không khí trong ngày này rất ấm cúng, đầy tình nghĩa, như một gia đình lớn cùng nhau tưởng nhớ người thân.
Giá Tác Phẩm Bút Lửa Dzũ Kha
Giá của các tác phẩm bút lửa Dzũ Kha rất đa dạng, tùy thuộc vào kích thước, chất liệu, độ phức tạp và thời gian thực hiện. Tuy nhiên, tất cả đều có mức giá phải chăng, phù hợp với túi tiền của đa số du khách.
- Tác phẩm nhỏ trên giấy (câu thơ ngắn 2-4 chữ) có giá khoảng 50,000đ – 150,000đ. Đây là sản phẩm nhỏ gọn, dễ dàng mang về làm quà hoặc để bàn làm việc.
- Tác phẩm trung trên gỗ (bài thơ 4 câu hoặc một đoạn thơ) có giá khoảng 200,000đ – 500,000đ. Kích thước vừa phải, thích hợp để treo tường trang trí nhà cửa.
- Tác phẩm lớn trên gỗ thông (bài thơ dài kèm tranh minh họa) có giá khoảng 800,000đ – 2,000,000đ. Đây là những tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao, đòi hỏi nhiều thời gian và công sức của nghệ nhân.
- Hồ lô khắc thơ có giá khoảng 300,000đ – 800,000đ tùy kích thước hồ lô và độ phức tạp của câu thơ. Hồ lô có ý nghĩa phúc lộc trong văn hóa phương Đông nên rất được ưa chuộng.
- Sách “Hành trình đến với Hàn Mặc Tử” có giá khoảng 150,000đ/cuốn. Đây là tài liệu quý giá cho những ai muốn tìm hiểu sâu về cuộc đời và thơ Hàn Mặc Tử.
- Tác phẩm đặt theo yêu cầu có giá linh hoạt tùy thuộc vào yêu cầu cụ thể của khách hàng. Du khách nên trao đổi trực tiếp với Dzũ Kha để được tư vấn chi tiết về giá cả và thời gian hoàn thành.
Mặc dù giá của các tác phẩm không cao, nhưng Dzũ Kha không phải là người giàu có. Ông sống một cuộc sống giản dị, đơn sơ, toàn bộ tiền bán tác phẩm chỉ đủ để trang trải cuộc sống hàng ngày và chăm sóc mộ Hàn Mặc Tử. Ông không bao giờ nghĩ đến việc “kinh doanh” hay “làm giàu” từ nghệ thuật bút lửa. Với ông, điều quan trọng nhất là được sống với thơ Hàn mỗi ngày và truyền bá tình yêu thơ Hàn đến mọi người.
Lời Kết
Nghệ thuật bút lửa Dzũ Kha không chỉ là một kỹ thuật vẽ độc đáo mà còn là minh chứng sống động cho tình yêu thơ ca và sự cống hiến hết mình. Qua hơn 40 năm cầm cây bút lửa, Dzũ Kha đã biến những tấm gỗ thông, những tờ giấy mỏng thành những tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn tâm hồn, giúp thơ Hàn Mặc Tử sống mãi và lan tỏa đến muôn phương.
