Năm 1943, trước khi nhắm mắt tại căn nhà nhỏ bên bờ biển Nha Trang, bác sĩ Alexandre Yersin nói với các cộng sự hai tiếng bằng tiếng Việt: “Vĩnh biệt.” Ông để lại di nguyện được chôn cất ở Suối Dầu, và yêu cầu một điều lạ lùng: thi hài nằm sấp, đầu quay về phía biển – như muốn ôm trọn mảnh đất mà ông đã sống suốt hơn nửa thế kỷ.
Người đàn ông ấy tìm ra vi khuẩn dịch hạch – một khám phá làm thay đổi y học thế giới. Ông có thể đã ở lại Paris để nhận vinh quang. Nhưng ông quay về Nha Trang, mở trạm xá chữa bệnh miễn phí cho dân nghèo, và sống ở đó đến cuối đời.
Bảo tàng Yersin Nha Trang chỉ rộng khoảng 100 mét vuông. Nhưng đó có lẽ là 100 mét vuông đáng đi nhất trong thành phố này – nếu bạn đến đúng giờ. Và “đúng giờ” là chỗ mà rất nhiều du khách vấp phải, vì lý do bạn sẽ thấy ngay dưới đây.
Bảo Tàng Yersin Nha Trang Ở Đâu?
Bảo tàng Alexandre Yersin nằm trong khuôn viên Viện Pasteur Nha Trang, số 8–10 đường Trần Phú, phường Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Bảo tàng tọa lạc ở tầng 2 của tòa nhà bên phải Viện Pasteur.
Vị trí này không phải ngẫu nhiên: chính Yersin là người sáng lập Viện Pasteur Nha Trang. Bạn đang bước vào cơ sở khoa học mà ông xây dựng, để xem những món đồ ông từng dùng. Rất ít bảo tàng ở Việt Nam có được sự liền mạch ấy.
Lưu ý về địa chỉ: sau đợt sắp xếp hành chính từ 1/7/2025, phường Xương Huân cũ nay thuộc phường Nha Trang. Nhiều bài viết vẫn ghi “phường Xương Huân, TP. Nha Trang” – đó là tên cũ. Khi gọi xe, bạn cứ nói “Viện Pasteur, 10 Trần Phú” là tài xế nào cũng biết.
Hướng Dẫn Cách Di Chuyển Chi Tiết
Bảo tàng nằm ngay trục đường biển Trần Phú, phía Bắc trung tâm, nên rất dễ tìm:
- Đi bộ: nếu bạn ở khu Trần Phú – Nguyễn Thiện Thuật, chỉ mất 10 – 20 phút
- Xe máy: chạy dọc Trần Phú về hướng Bắc, định vị “Viện Pasteur Nha Trang”. Có chỗ gửi xe
- Taxi / xe công nghệ: 20.000 – 50.000 đ trong nội thành
- Xe buýt: các tuyến chạy dọc Trần Phú đều đi qua
Giờ Mở Cửa Và Giá Vé Bảo Tàng Yersin – Cẩn Thận Với Thông Tin Trên Mạng
Đây là phần thực dụng nhất, và cũng là phần chúng tôi muốn nói thẳng với bạn.
Vấn Đề: Các Nguồn Đang Ghi Khác Nhau
Khi rà soát các trang đang xếp hạng cao trên Google, chúng tôi ghi nhận ít nhất ba khung giờ khác nhau và hai mức giá vé khác nhau cho cùng một bảo tàng:
| Nguồn | Giờ mở cửa được ghi | Giá vé được ghi |
|---|---|---|
| Nguồn A | 7h20 – 11h20 & 14h00 – 17h00, mở cả sáng thứ Bảy | 20.000 đ |
| Nguồn B | 8h00 – 12h00 & 14h00 – 16h20, T2 – T6 | 20.000 đ |
| Nguồn C | 8h00 – 12h00 & 14h00 – 16h20, T2 – T6 | 26.000 đ |
| Nguồn D | 8h00 – 11h20 & 13h20 – 16h20 | 20.000 đ |
Với một bảo tàng nhỏ nằm trong cơ quan nghiên cứu và đóng cửa cuối tuần, sự chênh lệch này không phải chuyện nhỏ. Đi nhầm ngày thứ Bảy là mất trắng buổi sáng.
Khuyến Nghị Của Nam Thiên Travel
Khung giờ được nhiều nguồn ghi nhận nhất và an toàn nhất để canh:
- Thứ Hai đến thứ Sáu
- Sáng: 8h00 – 11h20 (đến trước 11h00 là chắc chắn)
- Chiều: 14h00 – 16h20 (đến trước 16h00 là chắc chắn)
- Nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật và các ngày lễ
Giá vé tham khảo:
| Đối tượng | Mức giá tham khảo |
|---|---|
| Người lớn | 20.000 đ |
| Sinh viên (trung cấp, cao đẳng, đại học) | 10.000 đ |
| Học sinh phổ thông | 5.000 – 10.000 đ |
| Trẻ em dưới 1,2 m, người khuyết tật, hướng dẫn viên | Miễn phí |
Ba việc nên làm trước khi đi:
- Gọi trước cho Viện Pasteur Nha Trang để xác nhận bảo tàng có mở hôm đó không – đặc biệt nếu bạn đi vào dịp lễ, Tết hoặc sát giờ nghỉ trưa.
- Đừng xếp bảo tàng vào cuối tuần. Đây là lỗi phổ biến nhất. Hãy xếp vào một buổi sáng thứ Hai đến thứ Sáu.
- Đến sớm hơn giờ đóng cửa ít nhất 45 phút. Bảo tàng nhỏ nhưng có nhiều thứ để đọc; đi vội sẽ mất hết ý nghĩa.
Alexandre Yersin Là Ai? Vì Sao Cả Nước Có Nhiều Đường Mang Tên Ông?
Trước khi bước vào bảo tàng, biết trước câu chuyện sẽ khiến 100 mét vuông ấy trở nên rất khác.
Làm Rõ Một Chuyện Hay Bị Nhầm
Bạn sẽ đọc được nơi ghi Yersin là “người Pháp gốc Thụy Sĩ”, nơi khác ghi “người Thụy Sĩ gốc Pháp”. Hai cách nói trái ngược nhau.
Sự thật đơn giản hơn: ông sinh ra tại Aubonne, bang Vaud, Thụy Sĩ, trong một gia đình có gốc gác Pháp, và về sau nhập quốc tịch Pháp. Vì vậy cả hai cách gọi đều có phần đúng – nhưng cách chính xác nhất là: nhà khoa học sinh tại Thụy Sĩ, mang quốc tịch Pháp, và chọn Việt Nam làm quê hương.
Những Cột Mốc Của Một Cuộc Đời Phi Thường
| Thời gian | Sự kiện |
|---|---|
| 22/9/1863 | Chào đời tại Aubonne, bang Vaud, Thụy Sĩ |
| 1886 | Gia nhập viện nghiên cứu của Louis Pasteur, tham gia phát triển huyết thanh ngừa bệnh dại |
| 1888 – 1889 | Nhận bằng Tiến sĩ Y khoa với nghiên cứu về bệnh lao |
| 1890 | Rời nước Pháp đến Đông Dương, làm bác sĩ trên tàu biển |
| 28/7/1891 | Đặt chân đến Nha Trang – và quyết định ở lại |
| 21/6/1893 | Dẫn đoàn thám hiểm từ Biên Hòa, qua Đồng Nai, Di Linh, phát hiện cao nguyên Lâm Viên – tiền đề khai sinh Đà Lạt |
| 15/6/1894 | Đến Hồng Kông và tìm ra trực khuẩn gây bệnh dịch hạch |
| 1895 | Sáng lập Viện Pasteur Nha Trang |
| 1902 | Sáng lập Trường Y Đông Dương – tiền thân Đại học Y Hà Nội, và là hiệu trưởng đầu tiên |
| 1914 | Dựng nhà làm việc trên đỉnh Hòn Bà (1.578 m) để nghiên cứu cây dược liệu |
| 1/3/1943 | Từ trần tại nhà riêng ở Nha Trang, di nguyện được chôn tại Suối Dầu |
| 1992 | Hội Những người ái mộ bác sĩ Yersin thành lập, hơn 700 hội viên |
| 22/9/2014 | Được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Công dân Việt Nam danh dự” |
Ba Đóng Góp Ít Người Biết
- Vi khuẩn mang tên ông: Trực khuẩn gây bệnh dịch hạch mà Yersin phát hiện năm 1894 được đặt tên là Yersinia pestis – theo tên ông. Rất ít nhà khoa học có vinh dự này.
- Ông mang cây cao su và canh-ki-na vào Đông Dương: Canh-ki-na (cinchona) là cây chiết xuất được chất chữa bệnh sốt rét – căn bệnh khi ấy đang giết hàng vạn người mỗi năm. Ông tự tay vỡ đất trồng thử trên đỉnh Hòn Bà, dưới ánh đèn dầu, giữa bốn bề rừng núi không bóng người.
- Ông còn là nhà nhiếp ảnh, nhà khí tượng, nhà thiên văn nghiệp dư: Ông để lại hàng trăm bức ảnh về phong cảnh và văn hóa Khánh Hòa, Lâm Đồng đầu thế kỷ XX. Ngoài số đã trưng bày, Viện Pasteur Nha Trang còn lưu giữ khoảng 150 bức ảnh khác.
Vì Sao Người Nha Trang Gọi Ông Là “Ông Năm”?
Đây là chi tiết mà chúng tôi thấy nói lên nhiều điều hơn mọi tấm bằng khen.
Người dân Nha Trang không gọi ông là “bác sĩ Yersin” hay “giáo sư”. Họ gọi ông là “ông Năm” – cái tên dân dã như gọi một người hàng xóm, một người bà con trong xóm Cồn.
Bởi vì với họ, ông đúng là như vậy. Ông sống trong một cái lô cốt cũ được sửa lại thành nhà hai tầng bên bờ biển, mỗi tầng chỉ một phòng. Ông khám bệnh miễn phí cho ngư dân nghèo. Ông dự báo bão để dân chài biết đường tránh. Ông dạy trẻ con trong xóm.
Và ngày nay, người dân ở Suối Dầu thờ cúng ông như một vị thành hoàng làng – nghi lễ vốn chỉ dành cho người có công lập làng, giữ đất. Bảo tàng A.Yersin còn giữ một kỷ lục đặc biệt: đây được xem là trường hợp đầu tiên Nhà nước ta cấp bằng chứng nhận Di tích lịch sử – văn hóa cho một người nước ngoài.
Lịch Sử Hình Thành Bảo Tàng Yersin
Bảo tàng bạn thấy hôm nay không phải là bảo tàng đầu tiên về Yersin.
1895 – Yersin đến sống tại làng chài xóm Cồn. Ông ở trong một chiếc lô cốt vuông vức do Toàn quyền Pháp xây bên bờ biển, rồi sửa lại thành căn hộ hai tầng. Thiết kế cực kỳ giản dị: mỗi tầng một phòng, hành lang nhiều ô cửa bao quanh. Về sau ông cơi mái thành nhà vòm để đặt kính thiên văn.
1958 – Các thiết bị khoa học, vật dụng cá nhân, đồ đạc và tài liệu lưu trữ của ông được thu thập, cất giữ trong hành lang và các phòng quanh thư viện Pasteur. Đó chính là bảo tàng đầu tiên về Yersin.
1975 – Căn nhà bên bờ biển của ông bị phá hủy do chiến tranh. Ngôi nhà thật đã mất, chỉ còn lại hiện vật.
1997 – Bảo tàng mới được xây dựng ngay cạnh Viện Pasteur Nha Trang, với thiết kế mô phỏng tinh thần sơ đồ ngôi nhà cũ của ông ở làng chài: một phòng ở giữa, lối đi tượng trưng cho hành lang xưa.
Nghĩa là khi bạn đi trong bảo tàng, bạn đang đi lại đúng lối đi mà ông từng đi mỗi ngày – dù ngôi nhà thật đã không còn.
Bên Trong Bảo Tàng Yersin Có Gì?
Chỉ khoảng 100 m², nhưng cách trưng bày rất khoa học. Hành trình tham quan chia làm ba phần rõ rệt.
Phần 1: Thân Thế Và Những Lá Thư
Mở đầu là các bảng thuyết minh về cuộc đời ông: thời thơ ấu, việc học, những chuyến thám hiểm, việc lập đồn điền và chăn nuôi, các danh hiệu đạt được.
Nhưng thứ khiến nhiều người dừng lại lâu nhất không phải bằng cấp, mà là những lá thư ông gửi cho mẹ và chị gái. Trong đó là một Yersin rất khác với hình ảnh nhà bác học: một người con xa nhà, kể về vùng đất lạ, về biển, về người dân xứ này.
Đọc những lá thư ấy, bạn sẽ hiểu vì sao ông không quay về châu Âu.
Phần 2: Căn Phòng Sinh Hoạt Được Tái Hiện
Chính giữa bảo tàng là căn phòng tái hiện nơi ông từng sống: chiếc giường nhỏ, tủ sách, tủ gương đựng quần áo, ghế mây, bàn làm việc.
Không có gì xa hoa. Đây là phòng của một người tìm ra vi khuẩn dịch hạch, sáng lập hai viện nghiên cứu và một trường đại học – và sống như một thầy giáo làng. Sự tương phản ấy chính là điều khiến du khách nước ngoài đến đây rồi lặng đi.
Phần 3: Bộ Sưu Tập Khoa Học
Khu vực hiện vật với khoảng 1.200 cuốn sách và hơn 50 vật dụng nghiên cứu, trải rộng qua nhiều lĩnh vực – minh chứng cho một trí tò mò gần như không giới hạn:
- Kính hiển vi – công cụ ông dùng để tìm ra vi trùng dịch hạch
- Kính thiên văn – ông từng cơi mái nhà chỉ để đặt nó
- Đồng hồ Leroy cổ
- Quả địa cầu có ghi địa danh Nha Trang
- Ăng-ten thu phát tín hiệu morse
- Máy tính cơ, dụng cụ đo điện
- Máy ảnh ông mang theo trong các chuyến thám hiểm
- Chiếc rương đi cùng ông qua bao chặng đường
- Sách về địa lý, hàng không, lịch sử, vật lý – phần lớn không liên quan gì đến y khoa
Có thêm mô hình căn nhà Yersin bên bờ biển và hình ảnh xóm Cồn cuối thế kỷ XIX – hai thứ giúp bạn hình dung Nha Trang khi ông mới đặt chân đến: chưa có đường Trần Phú, chưa có khách sạn, chỉ có làng chài và biển.
Ba Trải Nghiệm Đừng Bỏ Lỡ
- Ghi vài dòng vào sổ lưu bút: Rất ít bảo tàng ở Việt Nam cho phép du khách làm điều này. Cuốn sổ ở đây có chữ viết bằng tiếng Việt, Pháp, Anh, Nga, Nhật – của những người từ khắp nơi ghé qua. Đọc vài trang trước khi viết cũng đã là một trải nghiệm.
- Mua một món đồ lưu niệm nhỏ: Móc khóa mica in hình Yersin, ngòi bút khắc chữ “Bảo tàng A.Yersin”, ảnh in lại các bức ông từng chụp. Giá rất nhẹ nhàng, và tiền thu về phục vụ chính việc duy trì bảo tàng.
- Đứng lại vài phút trước quả địa cầu: Trên đó có ghi địa danh Nha Trang. Một người sinh ở Thụy Sĩ, học ở Paris, tìm ra vi khuẩn ở Hồng Kông – và đánh dấu Nha Trang trên quả địa cầu của mình.
Hành Trình Theo Dấu Chân Yersin: Không Chỉ Có Bảo Tàng
Đây là phần mà chúng tôi tin là giá trị nhất của bài viết này, và cũng là thứ chưa bài viết nào khác đề cập đầy đủ.
Bảo tàng chỉ là một trong bốn điểm thuộc cụm di tích lưu niệm bác sĩ Yersin tại Khánh Hòa. Đi hết cả bốn, bạn sẽ có một trong những hành trình văn hóa ý nghĩa nhất miền Trung.
| Điểm đến | Vị trí | Khoảng cách từ Nha Trang | Ý nghĩa |
|---|---|---|---|
| 1. Bảo tàng A.Yersin | Viện Pasteur, 10 Trần Phú | 0 km – trung tâm | Nơi ông làm việc và để lại hiện vật |
| 2. Khu mộ Yersin | Suối Dầu, tỉnh Khánh Hòa | ~20 km về phía Nam | Di tích quốc gia – nơi ông an nghỉ |
| 3. Chùa Linh Sơn Pháp Ấn | Gần khu mộ, Suối Dầu | ~20 km | Nguyên là nhà ông ở mỗi khi lên Suối Dầu |
| 4. Nhà làm việc trên đỉnh Hòn Bà | Núi Hòn Bà, 1.578 m | ~60 km | Di tích quốc gia (3/2023) – nơi ông nghiên cứu cây thuốc |
Khu Mộ Suối Dầu – Nơi Cần Đến Nhất Sau Bảo Tàng
Khu mộ nằm trên một ngọn đồi nhỏ thuộc khu vực Trại chăn nuôi Suối Dầu – chính nơi Yersin lập trại nuôi ngựa để điều chế huyết thanh chữa dịch hạch. Từ Nha Trang đi Quốc lộ 1A về phía Nam khoảng 20 km, có biển chỉ dẫn “Khu mộ bác sĩ Yersin”, rẽ vào đường mòn khoảng 1 km.
Và ở đó là chi tiết đã mở đầu bài viết này: ông được mai táng theo di nguyện, thi hài nằm sấp, đầu quay về phía biển.
Hàng nghìn du khách trong và ngoài nước đến viếng mộ ông mỗi năm. Nhiều người mang theo hoa. Nhiều bác sĩ trẻ đến đây trước khi vào nghề.
Nhà Làm Việc Trên Đỉnh Hòn Bà
Năm 1914, trong một lần lên núi Hòn Bà, Yersin ấn tượng với khí hậu mát mẻ nơi đây nên dựng một căn nhà gỗ hai tầng ở độ cao 1.578 m để sinh sống và nghiên cứu cây dược liệu – trong đó có canh-ki-na chữa sốt rét.
Sau này khu vực bị bỏ hoang, ngôi nhà chỉ còn nền móng. Năm 2005, căn nhà được phục dựng theo nguyên mẫu trên nền móng cũ, tổng diện tích sàn khoảng 200 m².
Tháng 3/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận ngôi nhà là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, bổ sung vào cụm di tích lưu niệm bác sĩ Yersin tại Khánh Hòa. Từ năm 2024, Khánh Hòa đã mở tour đưa khách lên đỉnh Hòn Bà tham quan.
Bên trong còn giữ bộ bàn ghế đá tiếp khách, chiếc giường nhỏ, chiếc đèn dầu cổ và vườn cây thuốc. Đây cũng là điểm săn mây lý tưởng – một chuyến đi trọn cả lịch sử lẫn thiên nhiên.
Lưu Ý Khi Tham Quan Bảo Tàng
Đây là bảo tàng nằm trong cơ quan nghiên cứu đang hoạt động, không phải khu du lịch. Vì vậy có vài quy tắc nên nhớ:
- Không mang túi xách lớn vào phòng trưng bày
- Không chạm, không trèo lên hiện vật – nhiều món đã hơn một thế kỷ tuổi
- Giữ trật tự, không nói chuyện lớn tiếng
- Hỏi trước khi chụp ảnh, đặc biệt nếu dùng đèn flash
- Ăn mặc lịch sự – đây là nơi tưởng niệm
- Giữ vệ sinh khu vực Viện Pasteur
- Đi cùng trẻ nhỏ: nên kể trước câu chuyện về Yersin ở nhà. Trẻ hiểu bối cảnh sẽ thấy thú vị; trẻ không hiểu sẽ chỉ thấy một căn phòng nhiều đồ cũ
Câu Hỏi Thường Gặp Về Bảo Tàng Yersin Nha Trang
Bảo tàng Yersin Nha Trang mở cửa mấy giờ?
Theo thông tin được ghi nhận phổ biến nhất, bảo tàng mở cửa từ thứ Hai đến thứ Sáu, buổi sáng khoảng 8h00 – 11h20 và buổi chiều 14h00 – 16h20, nghỉ thứ Bảy, Chủ nhật và ngày lễ. Một số nguồn ghi khung giờ khác, nên bạn cần xác nhận trước khi đi.
Giá vé bảo tàng Yersin bao nhiêu?
Khoảng 20.000 đ/người lớn và 10.000 đ/học sinh, sinh viên. Trẻ em dưới 1,2 m và người khuyết tật thường được miễn phí. Một số nguồn ghi 26.000 đ – bạn nên hỏi lại tại quầy.
Tham quan bảo tàng Yersin mất bao lâu?
Khoảng 45 – 60 phút là đủ để xem hết. Nếu bạn thích đọc kỹ các bảng thuyết minh và những lá thư, hãy dành 90 phút.
Bảo tàng Yersin có gì đặc biệt?
Bảo tàng lưu giữ khoảng 1.200 cuốn sách và hơn 50 vật dụng nghiên cứu của Yersin, gồm kính hiển vi dùng tìm ra vi trùng dịch hạch, kính thiên văn, đồng hồ Leroy cổ, quả địa cầu có ghi Nha Trang, máy ảnh, ăng-ten morse. Đặc biệt có căn phòng tái hiện nơi sinh hoạt giản dị của ông và những lá thư ông gửi mẹ.
Mộ bác sĩ Yersin ở đâu?
Tại Suối Dầu, tỉnh Khánh Hòa, cách trung tâm Nha Trang khoảng 20 km về phía Nam theo Quốc lộ 1A. Khu mộ đã được xếp hạng Di tích quốc gia. Ông được an táng theo di nguyện: thi hài nằm sấp, đầu quay về phía biển.
Vì sao người Nha Trang gọi Yersin là “ông Năm”?
Đây là cách gọi thân mật của người dân địa phương dành cho ông, xuất phát từ việc ông sống giản dị giữa xóm chài, khám bệnh miễn phí cho dân nghèo và gắn bó với họ như người trong nhà. Người dân Suối Dầu còn thờ cúng ông như một vị thành hoàng làng.
Nha Trang có rất nhiều thứ để chụp ảnh. Bảo tàng Yersin không nằm trong số đó. Là nơi bạn đến để đứng yên vài phút trước một chiếc giường đơn, một cái kính hiển vi cũ và mấy lá thư viết tay – rồi nhận ra rằng người từng dùng chúng đã có thể chọn cả thế giới, nhưng lại chọn ở lại một xóm chài nhỏ bên biển Đông. Nếu có thêm một ngày, hãy đi hết hành trình: bảo tàng, khu mộ Suối Dầu, và căn nhà gỗ trên đỉnh Hòn Bà. Bạn sẽ hiểu vì sao suốt hơn 80 năm nay, người Khánh Hòa vẫn thắp nhang cho một người nước ngoài như thắp cho người nhà.
Nam Thiên Travel tổ chức các hành trình văn hóa – lịch sử tại Khánh Hòa, trong đó tuyến “Theo dấu chân bác sĩ Yersin” là chương trình được các đoàn trường học, đoàn ngành y và khách gia đình yêu thích. Chúng tôi bố trí xe quen tuyến đèo Hòn Bà và hướng dẫn viên am hiểu tư liệu về ông.
